Başarısızlık Korkusu Nedir? Görünmez Bir El Freni
Hiç harika bir fikrin varken, sırf “Ya olmazsa?” düşüncesiyle harekete geçmekten vazgeçtin mi? Ya da bir projeyi, sonucunun mükemmel olmayacağı endişesiyle sürekli ertelediğin oldu mu? Eğer cevabın evet ise, yalnız değilsin. Bu durum, psikolojide başarısızlık korkusu veya literatürdeki adıyla Atychiphobia olarak tanımlanır.
Bu korku, sadece basit bir endişe değildir; kişinin potansiyelini gerçekleştirmesini engelleyen, onu olduğu yere çivileyen yoğun bir kaygı durumudur. Beynin, başarısızlığı fiziksel bir tehdit gibi algılar ve seni korumak için “dur” emri verir. Ancak bu koruma mekanizması, aslında senin en büyük engelin haline gelir. Bu yazıda, bu görünmez zincirleri nasıl kırabileceğini keşfedeceğiz.
Atychiphobia Belirtileri: Korkunun Maskeleri
Başarısızlık korkusu, her zaman titreyen eller veya çarpan bir kalp olarak gösterilmez; bazen çok sinsi maskeler taktırılır. En yaygın belirtisi, erteleme hastalığıdır (procrastination). Kişi, başarısız olma ihtimaliyle yüzleşmemek için yapması gereken işi son dakikaya kadar erteler.
Bir diğer önemli belirti ise “ya hep ya hiç” düşünce tarzıdır. Eğer bir şeyi mükemmel yapamayacaksan, hiç yapmamayı tercih edersin. Eleştirilme korkusu, risk almaktan kaçınma ve kendi başarılarını sabote etme (self-sabotage) de sık görülen işaretlerdir. Başarısızlık korkusu olan kişiler genellikle yeteneklerinin çok altında işlerde çalışmayı veya hedeflerini küçültmeyi seçerler.
Başarısızlık Korkusu Neden Olur? Çocukluktan Bugüne
Bu korku doğuştan gelmez, sonradan öğrenilir. Başarısızlık korkusu neden olur sorusunun kökleri genellikle çocukluk dönemine ve ebeveyn tutumlarına uzanır. Eğer çocukken sadece başarılar takdir edilmiş ve hatalar sert bir şekilde eleştirilmişse, zihne ‘Sevilmek için başarılı olmak zorundasın’ kodu yazılır
Ayrıca, mükemmeliyetçi ebeveynler veya aşırı yüksek beklentiler nedeniyle, hatanın felaket olarak algılanması çocuğa yüklenir. Okuldaki rekabetçi ortam ve sosyal medyadaki “kusursuz hayatlar” vitrini, bu korkunun beslenmesine hizmet eder. Geçmişte yaşanan travmatik bir başarısızlık deneyimi (örneğin, herkesin önünde küçük düşmek), bu korkunun tetiklenmesine yol açar.
Mükemmeliyetçilik ve Başarısızlık İlişkisi
Şaşırtıcı bir gerçek: Başarısızlık korkusu yaşayanların çoğu aslında tembel değil, mükemmeliyetçidir. Mükemmeliyetçilik, sanılanın aksine işleri kusursuz yapma arzusu değil, kusurlu görünme korkusudur. Hata yapmaktan o kadar çok korkarsın ki, hiçbir şey yapmamak daha güvenli gelir.
Mükemmeliyetçi zihin, “Eğer %100 emin değilsem, adım atmamalıyım” der. Bu da analiz felcine (analysis paralysis) yol açar. Sürekli plan yaparsın, araştırırsın ama bir türlü eyleme geçemezsin. Başarıya giden yol mükemmeliyetçilik tarafından engellenir; başarısızlık korkusu ise en şık şekilde giydirilmiş olur.
REFERANS:
Kendini Sabote Eden Zihin: İmposter Sendromu – Psychology Times Türkiye
