Toplumsal baskı, çevrenin bireyin nasıl davranacağını, ne düşüneceğini veya ne hissedeceğini belirlemesidir. Bu baskı; uyum arzusu, aidiyet ihtiyacı, grup normlarının içselleştirilmesi ve sosyal onay gereksiniminden beslenir.
Sosyal psikolojide toplumsal baskı iki mekanizma ile açıklanır. Normatif baskı, bireyin reddedilme korkusuyla normlara uymasını gösterir. Bilgilendirici baskı ise belirsizlikte başkalarının davranışlarını örnek almayı kapsar. Her iki süreç de bireyin özgün benliğini şekillendiren önemli sosyal etkenlerdir.
Çocukluk Döneminde Toplumsal Baskı ve Benlik Gelişimi
Gelişim psikolojisine göre toplumsal baskı, çocuklukta benlik algısını şekillendirir. Aile, okul ve arkadaş gruplarının mesajları, bireyin kendini nasıl algıladığını belirler. Sürekli eleştirip yönlendiren yetişkinler, çocuğun içsel benliğini geri plana atar .
Çocukluk dönemi, benlik gelişiminin temel taşlarının atıldığı kritik bir evredir.Erikson’a göre kimlik ergenlikte belirginleşir. Çocuklukta yaşanan sosyal ilişkiler bu sürecin temelini atar. Aile iletişimi, övgü ve eleştiriler ile verilen roller, çocuğun ‘Ben kimim?’ sorusuna cevabını şekillendirir.
Toplumsal Baskının Psikolojik Sonuçları: Kendilik Kaybı
Uzun süreli toplumsal baskı, bireyi benlik bütünlüğünü korumakta zorlanır hâline getirir. Bu durum, literatürde kendilik kaybı ya da “özümden kopma” olarak tanımlanır.Kendilik kaybı yaşayan bireyler, içsel değerleri ile toplumsal beklentiler arasındaki sürekli çatışmayı deneyimler ve zamanla ne istediklerini anlamakta zorlanır.
Toplumsal baskıya bağlı kendilik kaybı, kaygı ve depresyon gibi ruh sağlığı sorunlarıyla yakından ilişkilidir. Bireyler sürekli olarak ‘Başkaları ne düşünür?’ kaygısıyla hareket ettiklerinde, özgüvenleri ve özsaygıları düşer.Bu durum, sosyal geri çekilme, yoğun içsel eleştiri ve duygusal tükenmişlik riskini artırır.
Sonuç:
Toplumsal baskılar bazen kabul görmeyi kolaylaştırıyor gibi hissettirse de, uzun vadede kişinin kendinden uzaklaşmasına ve ruhsal olarak zorlanmasına neden olur. Bu süreçte kaygı, mutsuzluk ve özgüven kaybı sıkça ortaya çıkar. Kişi kendi duygularını ve ihtiyaçlarını fark ettiğinde, gerekirse psikolojik destek alıp benliğiyle aktif olarak bağ kurar. Günümüzde sosyal medyanın etkisi arttıkça, kendimiz kalabilmeyi destekleyen daha sağlıklı bireysel ve toplumsal yaklaşımlara her zamankinden daha fazla ihtiyaç duyuyoruz.
KAYNAKÇA:
Beklentiler: Hayattan, Kendimizden ve Diğer Kişilerden Beklediklerimiz | Hiwell
Bir Şeyler Eksik Ama Ne? İçsel Tatminsizlik Hissinin Psikolojisi – Psychology Times Türkiye
